Harfa jest symbolem Irlandii oraz jej godłem państwowym. Na uwagę zasługuje fakt, iż niegdyś wizerunek harfy znajdował się także na walucie Zielonej Wyspy. Harfa jako historyczny instrument muzyczny, stała się też wzorem i symbolem ludu Irlandii, a jej prototyp obecnie przechowywany jest w Trinity College w Dublinie.

Pierwowzór godła Irlandii, to jedna z nielicznych zachowanych średniowiecznych harf irlandzkich, pochodzący prawdopodobnie z XIV wieku. Instrument ten, był charakterystyczny dla Zielonej Wyspy przez ponad sześć stuleci. Do czasów nam współczesnych przetrwało jedynie 14 harf, a pochodzą one z okresu od XIV do XVIII wieku.

Głównym elementem, który odróżniał harfę irlandzką od innych, była jej niezwykła solidność konstrukcyjna. Budowana była ona z jednego kawałka wierzby, który stanowił tak zwane pudło harfy, której ścianki posiadały wymaganą grubość wynoszącą 13 milimetrów. Tył tego wspaniałego instrumentu, uzupełniany był kawałkiem innego drewna, jednakże musiał mieć on odpowiednią giętkość i napięcie masowe. Struny natomiast, musiały być wykonane z mosiądzu, a podczas gry powinny być szarpane za pomocą specjalnych długich nasadek nakładanych na paznokcie grającego. Harfę podczas gry, trzymano opartą na lewym ramieniu, lewą ręką poruszano struny w górnej części instrumentu, zaś prawą ręką szarpano struny w dolnej jego części. Podobny system gry, stosowany był również w harfie walijskiej. Wiemy, że harfy były używane już w najstarszych znanych nam cywilizacjach, takich jak cywilizacja Sumerów, którzy jak wiadomo zamieszkiwali Mezopotamię.

W słynnym mieście Ur, stosunkowo niedawno odkryto resztki lir i harf, pochodzących z połowy trzeciego tysiąclecia p.n.e. Znali ją również Asyryjczycy, o czym wiemy chociażby dzięki kamiennym reliefom pochodzącym z Niniwy. To właśnie ze Środkowego Wschodu, dotarła harfa do Europy. W czasach przedchrześcijańskich, harfa znana też była Grekom, a następnie przyswoili sobie ją Galowie, historyczni protoplaści dzisiejszych Francuzów. Z eposów Homera wiemy, że muzyka liry była traktowana jako element niemalże rytualny, przy niej śpiewano eposy wielbiące herosów i pogańskich bogów. Z czasem w starożytnej Grecji, lira stała się nieodzownym elementem wszelkich pieśni opowiadających o czynach chwalebnych, którymi raczono się podczas wspaniałych uczt.

Jak wiemy, pierwotnymi mieszkańcami Szmaragdowej Wyspy byli Celtowie, którzy uważani są za niezwykłych wojowników. Jednak już greccy pisarze wspominali o tym, że wśród Celtów są zacni poeci, sławiący przy lirze i grze harfy wielkie czyny swoich wodzów. Tych śpiewających celtyckich poetów nazywano właśnie bardami.

Początkowo, harfy jakich używano w Europie miały ramę prostokątną lub niemalże trójkątną, zaś łuk w harfie miał wygląd typowo azjatycki. Wielokrotnie harfa pojawia się na wysokich krzyżach iryjskich, co może być dowodem, że instrument ten był już znany w Irlandii od około VIII wieku. Słowo harfa, pochodzi od indoeuropejskiego słowa KER, co oznacza wygięty, zakręcony, słowo KEREB jest bezpośrednim źródłem angielskiego słowa harp. Pierwszy raz słowo to pada w poemacie Venantiusa Fortunatusa, biskupa Poitiers, żyjącego w VI wieku, w którym wysławiając Franków pisze o celtyckich i germańskich wojownikach. Niestety mało wiemy na temat pojawienia się harfy w Irlandii w czasach pogańskich i wczesnochrześcijańskich. W starych manuskryptach Szmaragdowej Wyspy, wzmiankuje się o pojawieniu bardów, wysławiających ten kraj i jego lud na harfie, która z czasem stała się symbolem Irlandii i jej godłem państwowym. Czytając „Żywot św. Columcielle'a", autorstwa świętego Adamnana z VIII wieku, wiemy również o rodzajach muzyki, granej na harfie w ówczesnej Irlandii. Były to lamenty, muzyka radosna oraz kołysanki i serenady. Jedną z pięknych opowieści, której muzyka jest wykonywana na tymże instrumencie jest legenda, mówiąca o tym, iż słynna harfa w Trinity College w Dublinie pochodzi z XI wieku i była własnością króla Briana Boru.

Bezspornym wydaje się fakt, że w XII wieku, Irlandczycy upowszechnili grę na harfie, którą z czasem nazywano CITHARA o czym wspomina Giraldus Cambrensisi w „Topograpica Hiberniae". Harfa była instrumentem towarzyszącym opowieściom o czynach chwalebnych, które opowiadali irlandzcy bardowie na zamożnych dworach Szmaragdowej Wyspy. Tak więc, jej początki związane są z pewnym elitarnym przeznaczeniem. Jednak wraz z upływem wieków, instrument ten stał się bardziej plebejski, trafiając pod strzechy ubogich ludzi i stając się elementem ich muzyki ludowej.

Produkcja harf była zajęciem tylko dla mistrzów. Byli to wybitni specjaliści, wręcz artyści i koneserzy takowej muzyki. Na zakup tego instrumentu, mogli sobie pozwolić jedynie ludzie zamożni, tak więc poeci i bardowie Zielonej Wyspy, musieli starać się o bogatych mecenasów, aby nabyć swój, jakże konieczny instrument.

Brutalny podbój Irlandii dokonany przez Anglików miał na celu nie tylko zabór ziem tego wspaniałego kraju, stłamszenie ludności, ale i zniszczenie miejscowej kultury, a tym samym i zniszczenie symbolu tej ziemi - harfy. Prześladowania wybitnych harfistów Irlandii żyjących w XVI i XVII wieku, były nagminne. Dla zaborczych Anglików wszyscy irlandzcy harfiści, poeci, bardowie byli elementem wywrotowym, który podburzał ludność przeciwko najeźdźcy, dlatego też byli oni z całą surowością ścigani i publicznie mordowani. Tym niemniej, sama harfa stała się symbolem, przeklętej dla Anglików Zielonej Wyspy. Tysiące Irlandczyków, którzy stali się najemnikami różnych dworów Europy, krzewili wszędzie grę na tymże instrumencie. W XVII wieku, sytuacja harfistów w Irlandii zmieniła się radykalnie. Wielu dawnych mecenasów muzyki harfowej, musiało opuścić kraj, bądź zostało pozbawionych majątku. Okrucieństwo Oliwiera Cromwella przysłużyło się znacznemu upadkowi tej wysublimowanej sztuki muzycznej. Dopiero wiek XVIII, dał podstawy do swoistego renesansu harfy. Wtedy to pojawia się nowe pokolenie bardów irlandzkich, często ślepców, rozmiłowanych w swym kraju. Pędzili oni ciężkie życie wędrownych grajków, podróżujących od jednego dworu do drugiego, grając irlandzką muzykę, czasem ją nawet komponując.

Pod koniec XVIII wieku, na znanym Spotkaniu Harfistów w Belfaście tylko jeden z grajków używał tradycyjnej metody grania na tym instrumencie. Co ciekawe, popularność harfy, jako tradycyjnego instrumentu irlandzkiego, zaczęła się odradzać na początku dziewiętnastego wieku, jednak w tym samym czasie było coraz mniej ludzi znających tę sztukę. Kiedy to ostatni z wielkich harfistów umierali, często w nędzy, powstały dwa Towarzystwa Harfistów w Dublinie i Belfaście. Celem tych organizacji było odnowienie gry na harfie i promowaniu tradycyjnej muzyki irlandzkiej. Niestety były to już działania spóźnione i stara tradycja irlandzka nie miała już szans na przetrwanie. Dlatego też od XIX wieku, możemy mówić jedynie o pojawieniu się nowej harfy i nowej muzyki irlandzkiej. Zmieniono zatem konstrukcję tego instrumentu, ponieważ stał się on instrumentem lżejszym, zaś struny jego były o wiele cieńsze. Głównym producentem harf na potrzeby wspomnianych wyżej stowarzyszeń, został dublińczyk John Egan. Pomimo, że prawdziwa muzyka i harfiści irlandzcy przeminęli, to jednak udało się przechować wiele zapisów nutowych, które pozwoliły odtworzyć dawne dźwięki tej kojącej ucho słuchacza gry.

Po dziś dzień sięga się do harfy jako instrumentu pięknego, charakterystycznego dla Zielonej Wyspy. Pani Iwona Burska z Koszalina, jest posiadaczką osiemnastowiecznej harfy, którą otrzymała jej prababcia Emily, od kuzyna Jonatana Beaumonta, mieszkającego na terenach Szmaragdowej Wyspy. Jest ona prawdziwą ozdobą domu pani Burskiej, a także niespotykanym wręcz okazem. Pani Iwona potrafi grać na tym jakże pięknym instrumencie, a ponadto sama komponuje muzykę i układa wersety do granych melodii.

Mój piękny kraju, Wyspo Zielona
Tyś jest kochana przez wszystkich
Ty pieśnią bardów, jest wysławiona
Ty memu sercu kraj bliski…

Pani Iwona jest prawdziwą kopalnią wiedzy o Irlandii, jej zabytkach legendach, które stanowią motywy do wykonanych przez nią pieśni i do których muzykę, gra na harfie.

Temat na forum